Sáu tháng đầu đi làm: những gì khác với tưởng tượng

Đây không phải bài động viên. Đây là những khác biệt cụ thể giữa môi trường học và môi trường làm — thứ mà biết trước thì đỡ sốc.

Năm khác biệt lớn

1. Không có đáp án đúng.

Ở trường, mọi bài đều có lời giải và có người biết lời giải đó. Ở nơi làm việc, nhiều bài toán chưa ai giải, và người giao việc cho bạn cũng không biết cách làm.

Kỹ năng cần: đưa ra một phương án hợp lý với thông tin có được, thay vì chờ người khác nói cách làm đúng.

2. Không ai chấm bài bạn.

Không có điểm, không có bảng xếp hạng. Phản hồi thưa và thường không rõ ràng. Nhiều người mới đi làm thấy hụt hẫng vì không biết mình làm tốt hay không.

Kỹ năng cần: chủ động hỏi phản hồi — hỏi cụ thể em làm phần này thế đã ổn chưa, có gì nên khác không, thay vì chờ được đánh giá.

3. Việc không có hạn rõ như bài tập.

Nhiều việc không ai nói hạn, hoặc hạn là càng sớm càng tốt. Và nhiều việc đến cùng lúc.

Kỹ năng cần: tự hỏi thứ tự ưu tiên — hỏi thẳng trong ba việc này em nên làm cái nào trước ạ. Câu hỏi này được đánh giá cao, không phải bị coi là thiếu tự chủ.

4. Làm việc với người quan trọng hơn làm việc một mình.

Ở trường bạn có thể giỏi một mình. Ở nơi làm việc, phần lớn kết quả phụ thuộc vào việc phối hợp — hiểu đúng yêu cầu, báo cáo rõ, bàn giao gọn.

5. Học vẫn tiếp tục, nhưng không có giáo trình.

Bạn sẽ học nhiều trong năm đầu hơn cả năm cuối đại học, nhưng không ai đưa bạn tài liệu. Phải tự tìm, tự hỏi, tự thử.

Năm sai lầm hay gặp của người mới

• Không hỏi vì sợ bị coi là kém. Thực tế ngược lại: người mới không hỏi mới đáng lo, vì họ làm sai âm thầm. Hỏi sớm rẻ hơn sửa muộn rất nhiều.
• Nhận việc mà không làm rõ yêu cầu. Gật đầu rồi về làm theo cách mình hiểu, ba ngày sau ra thứ không phải cái người ta cần. Nhắc lại yêu cầu bằng lời của mình trước khi bắt đầu — ba mươi giây, tiết kiệm nhiều ngày.
• Im lặng khi bị kẹt. Ngồi mò hai ngày cho một thứ đồng nghiệp giải quyết trong mười phút. Đặt cho mình một ngưỡng — kẹt quá nửa buổi thì hỏi.
• Không báo tiến độ. Người giao việc không biết bạn đang ở đâu thì họ lo, và họ sẽ hỏi. Chủ động báo ngắn thì không ai phải hỏi.
• So sánh với bạn bè. Mỗi người vào một môi trường khác, tốc độ khác. So sánh ở giai đoạn này gần như luôn làm hại.

Việc nên làm trong tháng đầu

• Ghi chép mọi thứ. Tên người, quy trình, công cụ, mật khẩu hệ thống, cách làm từng việc. Tháng đầu có quá nhiều thông tin mới để nhớ hết.
• Vẽ sơ đồ tổ chức cho riêng mình — ai làm gì, mình cần gì thì hỏi ai. Rất hữu ích và không ai đưa cho bạn.
• Hỏi rõ kỳ vọng. Sau ba tháng, thế nào thì được coi là làm tốt? Câu này nên hỏi quản lý trực tiếp ngay tuần đầu.
• Làm tốt việc nhỏ. Người mới thường được giao việc nhỏ trước. Làm tới nơi thì được giao việc lớn hơn — đây là cơ chế thật ở mọi nơi.
• Đi ăn trưa cùng đồng nghiệp. Nghe nhỏ nhưng phần lớn thông tin hữu ích ở một tổ chức đi qua các cuộc nói chuyện không chính thức.

Về chuyện thấy mình không đủ giỏi

Gần như ai cũng trải qua trong vài tháng đầu: cảm giác mọi người quanh mình đều biết nhiều hơn, và mình sắp bị phát hiện là không đủ năng lực.

Vài điều đúng:

• Không ai kỳ vọng người mới ra trường biết làm mọi thứ. Người tuyển bạn biết rõ bạn chưa có kinh nghiệm.
• Đồng nghiệp biết nhiều hơn vì họ đã làm nhiều năm, không phải vì họ thông minh hơn.
• Cảm giác này giảm dần khi bạn có vài việc làm xong tử tế.

Điều cần tránh là để cảm giác đó biến thành im lặng — không hỏi, không nhận việc khó, không nói khi kẹt. Đó mới là thứ thật sự cản trở bạn.

Nếu công việc không như mong đợi

• Cho nó ít nhất vài tháng. Tháng đầu ở đâu cũng khó vì mọi thứ đều mới.
• Tách biệt hai chuyện — công việc không hợp, hay bạn chưa quen. Hai thứ này rất khác nhau.
• Nói chuyện với quản lý trước khi quyết định nghỉ. Nhiều vấn đề giải được bằng một cuộc nói chuyện.
• Nếu quyết định nghỉ, nghỉ đúng cách — báo trước theo hợp đồng, bàn giao tử tế, lấy lại sổ bảo hiểm. Ngành nào cũng nhỏ hơn bạn nghĩ.

Câu hỏi thường gặp